Năm 2018: 150 năm Minh Trị duy tân và 45 năm quan hệ Việt-Nhật, 160 năm Pháp đánh Đà Nẵng, 320 năm (1698-2018) Nguyễn Hữu Cảnh vào Nam kinh lược… và tròn 100 năm Phạm Quỳnh du hành Nam kỳ (tháng 8 năm 1918). Hơn một tháng ở Nam kỳ, Phạm Quỳnh đi đó đi đây khắp Lục tỉnh, mắt thấy tai nghe tỏ tường nhiều sự, mở rộng kiến văn. Sau khi về Bắc, Phạm Quỳnh cho đăng tập du ký “Một tháng ở Nam kỳ” trên Nam Phong tạp chí, kể lại chuyến đi, “đem lời thành thực mà giãi bày bàn bạc cùng quốc dân”.

“Một tháng ở Nam kỳ” xuất hiện lần đầu trên Nam phong tạp chí năm 1918, đăng ba kỳ (không liên tục): kỳ I, số 17, tháng 11-1918, tr. 268-285; kỳ II, số 19, tháng 01-1919, tr. 20-32; kỳ III (kỳ cuối), số 20, tháng 02-1919, tr. 117-140.

Trong tác phẩm gần 300 trang này, cụ Bằng Giang đã dành 85 trang viết về một tờ báo từng là niềm hãnh diện của làng báo miền Nam, mà hiện nay, chắc không mấy bạn trẻ biết nhiều về nó. Đó là tờ Phụ nữ tân văn mà chủ báo là một trong ba nhà báo có cùng cái tên Nguyễn Đức Nhuận. Bên cạnh đó, tác giả viết một cách khá đầy đủ và khách quan về những người Sài Gòn từng tham gia công cuộc kháng Pháp hoặc có những đóng góp đáng kể vào sinh hoạt văn học-lịch sử thời kỳ trước 1954: Kha Vạng Cân, Thiếu Sơn Lê Sỹ Quý, Lê Thọ Xuân, Khuông Việt, Ung Ngọc Ky, Sơn Vương…” - NNC Lê Nguyễn.

...Vài năm gần đây nhiều tập tản văn, tùy bút, công trình khảo cứu mới được xuất bản cùng với những quán ăn, quán cà phê, phim ảnh… mà tên gọi có hai chữ “Sài Gòn” đã tạo thành trào lưu “hoài cổ” về nơi một thời từng là “Hòn ngọc Viễn Đông”. Những gì mà cộng đồng nhắc nhớ thật ra cũng không cổ xưa quá đâu, chỉ là Sài Gòn của gần một thế kỷ trước, đó là các công trình kiến trúc kiểu Pháp, con đường “cây xanh bóng mát”, bùng binh vòng xoay xe cộ nối nhau chảy qua đêm ngày, gánh hàng rong, quán cà phê… qua ký ức của người sống gần cả đời ở đây hay chỉ mới đến đây vài năm đều thấm đẫm tình yêu với thành phố này.

Trong lịch sử hình thành và phát triển của miền Nam Tổ quốc, kể từ những thập niên đầu thế kỷ XVII cho đến ngày Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh vào kinh lý đất Đồng Nai năm 1698, Sài Gòn đã thay da đổi thịt rất nhiều, từ một vùng đất ẩm thấp, hoang vu, nơi ngự trị của hùm beo, rắn rết, thành nơi hội tụ của những lưu dân từ các trấn phía bắc trở vào. Cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX, sau những đổ nát, hoang tàn do cuộc nội chiến dằng dai giữa nhà Nguyễn và nhà Tây Sơn, Sài Gòn dần trở về cuộc sống ổn định dưới bàn tay của những nhà cai trị tài ba: Lê Văn Duyệt, Ngô Nhân Tịnh, Trương Tấn Bửu…, giặc cướp bị trừ tiệt, sự hình thành các đồn điền khiến ruộng đất được phân phối hợp lý, và khai thác một cách có hiệu quả.

Những bước lang thang trên hè phố của gã Bình Nguyên Lộc xuất bản lần đầu năm 1966, sách in 658 quyển, nhà xuất bản Thịnh Ký (Sài Gòn) ấn hành. Theo như “Mấy lời nói đầu” của nhà xuất bản, Bình Nguyên Lộc viết thiên điều tra dài có tên gọi “Thám hiểm đô thành”, phóng sự này chia làm hai phần: Phần thứ nhất cho đăng báo hằng ngày, kể những chuyện lạ ở Sài Gòn, có tính cách xã hội, “giựt gân” như “Ma Máy đá”, “Người chuột cống”…